İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİNDE
İLK YARDIM EĞİTİMİ

İlk Yardım Nedir?

İlk yardım; ani gelişen bir hastalık veya kaza durumunda, profesyonel tıbbi yardım ekibi olay yerine ulaşana kadar hastanın ya da yaralının hayatını kurtarmak, durumunun kötüleşmesini önlemek ve yaşamsal fonksiyonlarının devamını sağlamak amacıyla yapılan ilaçsız müdahaleler bütünüdür. Olay yerindeki mevcut imkânlarla gerçekleştirilen bu uygulamalar, kritik dakikalarda hayat kurtaran bir köprü görevi görür.

Kalp krizleri, solunum durmaları ve travmatik yaralanmalar gibi acil durumlarda ilk 5-10 dakika içerisinde yapılan doğru uygulamalar, hayatta kalma oranını dramatik şekilde artırır. Bu nedenle ilk yardım bilgisi sadece sağlık çalışanları için değil, toplumun her bireyi ve iş yerlerindeki tüm çalışanlar için temel bir yaşam becerisidir.

İlk Yardım Uygulamalarının Temel Prensipleri

Acil bir durumla karşılaşıldığında paniğe kapılmadan sistematik hareket edebilmek için şu temel adımlar izlenmelidir:

• Can Güvenliği: Müdahaleden önce ilk yardımcının ve olayın gerçekleştiği çevrenin güvenliği sağlanmalıdır.
• Durum Değerlendirmesi: Hasta veya yaralının bilinç ve solunum durumu hızla kontrol edilmelidir.
• Acil Çağrı (112): Zaman kaybetmeden profesyonel sağlık ekiplerine haber verilmelidir.
• Temel Müdahale: Temel yaşam desteği, kanama kontrolü ve şok yönetimi gibi durumun gerektirdiği uygun pozisyonlama yapılmalıdır.

İlk yardımın öncelikli amaçları nelerdir?

• Hayati tehlikenin ortadan kaldırılması
• Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesinin sağlanması
• Hasta/yaralının durumunun kötüleşmesinin önlenmesi
• İyileşmenin kolaylaştırılması
• En yakın sağlık kuruluşuna güvenle ulaşımın sağlanmasına yardımcı olmaktır

İlk yardımın 3 temel kuralı ve amacı nedir?

İlkyardım temel uygulamaları Koruma, Bildirme, Kurtarma olarak ifade edilir.

• Koruma: Kaza sonuçlarının ağırlaşmasını önlemek için olay yerinin değerlendirilmesini kapsar. En önemli işlem olay yerinde oluşabilecek tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.
• Bildirme: Olay / kaza mümkün olduğu kadar hızlı bir şekilde telefon veya diğer kişiler aracılığı ile gerekli yardım kuruluşlarına bildirilmelidir. Türkiye'de ilkyardım gerektiren her durumda telefon iletişimleri, 112 acil telefon numarası üzerinden gerçekleştirilir.
• Kurtarma (Müdahale): Olay yerinde hasta / yaralılara müdahale hızlı ancak sakin bir şekilde yapılmalıdır.

İlk yardımın ABC si nedir

Bilinç kontrol edilmeli, bilinç kapalı ise aşağıdakiler hızla değerlendirilmelidir:

• A. Hava yolu açıklığının değerlendirilmesi
• B. Solunumun değerlendirilmesi (Bak-Dinle-Hisset)
• C. Dolaşımın değerlendirilmesi (Şah damarından 5 saniye nabız alınarak yapılır)

İşçilerin ilk yardım konusunda bilmesi gerekenler nelerdir?

• İlkyardım prosedürleri: Gerektiğinde izlenecek adımlar, hangi yaralanmaların bildirileceği, kimden yardım isteneceği ve profesyonel ekip gelene kadar yapılacakları içerir.
• İlkyardım odası ve setlerinin yeri: Ekipman ve müdahale alanının tam konum bilgisi.
• İlkyardım görevlileri listesi: Görevlilerin nerede bulunabileceği ve iletişim (telefon) bilgilerinin yer aldığı listenin konumu.
• En yakın sağlık kuruluşları listesi: Kuruluş isimleri, adresleri, çalışma saatleri ve telefon numaralarını içeren listenin bulunduğu yer.
• Kilit personel iletişim listesi: Öncelik sırasına göre düzenlenmiş (ilk aranacak kişi vb.) ad, unvan ve telefon bilgilerini içeren rehber.

İlk Yardım Eğitimi İçeriği

• 1. GENEL İLK YARDIM BİLGİLERİ
• 2. VÜCUT SİSTEMLERİ
• 3. ACİL TAŞIMA TEKNİKLERİ
• 4. TYD ve OED
• 5. HAVA YOLU TIKANIKLIKLARINDA İLKYARDIM
• 6. BİLİNÇ BOZUKLUKLARINDA VE CİDDİ HASTALIKLARDA İLKYARDIM
• 7. KANAMALAR
• 8. ŞOK VE GÖĞÜS AĞRISINDA İLKYARDIM
• 9. YARALANMALARDA İLKYARDIM
• 10. BOĞULMALARDA İLKYARDIM
• 11. KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLKYARDIM
• 12. BÖCEK SOKMALARI VE HAYVAN ISIRIKLARINDA İLKYARDIM
• 13. ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM
• 14. YANIK, SOĞUK VE SICAK ACİLLERİNDE İLKYARDIM
• 15. GÖZ, KULAK VE BURUNA YABANCI CİSİM KAÇMASINDA İLKYARDIM

İlk Yardımcı Nedir?

İşletmenin ilk yardımcı gereksinimleri nedir ve nasıl belirlenir?

Türkiye'deki tüm faaliyet bölgelerindeki iş yerlerinde en azından belirli bir düzeyde ilk yardımcı sağlanması zorunludur. Gerekli ilk yardımcı, ekipmanı ve eğitiminin türü şunlara bağlıdır:

• İşçi sayısı
• İşyerinde mevcut olan tehlike türleri
• Hastaneye olan seyahat mesafesi/profesyonel tıbbi yardımın ulaşılabilirliği

Kimler İlkyardımcı Olabilir?

İlkyardımcı sertifikası alabilmek için en az ilkokul veya ilköğretim okulu mezuniyeti şarttır. Katılımcılar 16 saatlik eğitimi tamamlamalı, yazılı ve uygulamalı sınavda başarılı olmalıdır. Sınavlarda başarılı olamayan adaylar bir ay içerisinde tekrar sınavlara katılabilir. Yine başarılı olamazsa tekrar eğitim alması gerekir. Teorik ve pratik sınav aynı gün içerisinde hafta sonu veya mesai saatleri sonrasında yapılır. İlk yardım eğitiminde katılımcılar genel ilkyardım bilgileri, vücut sistemleri, temel yaşam desteği, OED kullanımı, havayolu tıkanıklığında ilkyardım, bilinç bozukluklarında ilkyardım, kanamalar, şok ve göğüs ağrısında ilkyardım, yaralanmalarda ilkyardım, boğulmalarda ilkyardım, kırık, çıkık, burkulmalarda ilkyardım, acil taşıma teknikleri, böcek sokmaları ve hayvan ısırıklarında ilkyardım, zehirlenmelerde ilkyardım, yanık, donma ve sıcak çarpmalarında ilkyardım, göz, kulak ve buruna yabancı cisim kaçmasında ilkyardım konularını öğrenmelidir. İlkyardım eğitim merkezlerinde mesul müdür olarak görev yapabilmek için sağlık alanında en az ön lisans düzeyinde öğrenim görmüş olmak, ilkyardım eğitmeni yetki belgesine sahip olmak ve yetki belgeli en az 10 ilkyardım eğitimi vermiş olmak gerekmektedir. Mesul müdür sadece bir merkezde müdürlük görevini üstlenebilir ve eğitimlerin standartlara uygun yapılmasından sorumludur. İlkyardım eğitici eğitmeni olmak için sağlık alanında en az ön lisans düzeyinde öğrenim görmüş olmak, en az 1 yıllık ilkyardım eğitmeni yetki belgesine sahip olmak ve en az 10 yetki belgeli ilkyardım eğitimi verdiğini belgelendirmek gerekmektedir. Eğitici eğitmeni eğitimi Genel Müdürlükçe düzenlenir ve eğitim programına katılarak yetki belgesi alınır. İlkyardım sınavlarında gözetmenlik yapmak isteyen eğitmenler, müdürlüğün düzenlediği en az 3 yetki belgeli ilkyardım eğitiminde görev aldıktan sonra sınav gözetmenliği yapabilir. Sınav gözetmen ekibi, her 21 kişiye 1 ekip olacak şekilde görevlendirilir ve sınavların usulüne uygun yapılmasını sağlar.

İlk Yardımcı Nasıl Olunur?

Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmış olan İlk Yardım Yönetmeliğine göre İlk Yardımcı olmak için

1. En az ilkokul mezunu olmak,
2. Temel İlk Yardım Eğitimi almış olmak,
3. İlk yardımcı sertifikası ve kimlik kartı almayı hak kazanmış olmak gerekmektedir.

İlk yardımcının özellikleri neler olmalıdır?

Olay yeri genellikle insanların telaşlı ve heyecanlı oldukları ortamlardır. Bu durumda ilkyardımcı sakin ve kararlı bir şekilde olayın sorumluluğunu alarak gerekli müdahaleleri doğru olarak yapmalıdır. Bunun için bir ilkyardımcıda aşağıdaki özelliklerin olması gerekmektedir;

• İnsan vücudu ile ilgili temel bilgilere sahip olmalı
• Önce kendi can güvenliğini korumalı
• Sakin, kendine güvenli ve pratik olmalı.
• Eldeki olanakları değerlendirebilmeli.
• Olayı anında ve doğru olarak haber verebilmeli (112 acil numarasını aramak veya aratmak).
• Çevredeki kişileri organize edebilmeli ve onlardan yararlanabilmeli.
• İyi bir iletişim becerisine sahip olmalıdır.

Hayat kurtarma zincirinin 4 halkası nedir?

1. Halka - Sağlık kuruluşuna haber verilmesi
2. Halka - Olay yerinde Temel Yaşam Desteği yapılması
3. Halka - Ambulans ekiplerince müdahaleler yapılması
4. Halka - Hastane acil servislerinde müdahale yapılmasıdır.

İlkyardımcının müdahale ile ilgili öncelikli yapması gerekenler nelerdir?

• Hasta / yaralıların durumu değerlendirilir (ABC) ve öncelikli müdahale edilecekler belirlenir.
• Hasta/yaralının korku ve endişeleri giderilir.
• Hasta/yaralıya müdahalede yardımcı olacak kişiler organize edilir.
• Hasta/yaralının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli müdahalelerde bulunulur.
• Kırıklara yerinde müdahale edilir.
• Hasta/yaralı sıcak tutulur.
• Hasta/yaralının yarasını görmesine izin verilmez.
• Hasta/yaralıyı hareket ettirmeden müdahale yapılır.
• Hasta/yaralının en uygun yöntemlerle en yakın sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112) (Ancak, ağır hasta/yaralı bir kişi hayati tehlikede olmadığı sürece asla yerinden kıpırdatılmamalıdır).

İşyerlerinde Kaç İlkyardımcı Bulunmalıdır?

İlkyardım yönetmeliğine göre tüm kamu ve özel kurum/kuruluşlarda personel sayısına göre ilkyardımcı belgesine sahip personel çalıştırma zorunluluğu vardır. İlk yardımcı sayısı belirlenirken işyeri tehlike sınıfını da dikkate almak gerekmektedir. Az tehlikeli işyerlerinde, örneğin büro faaliyetleri, restoranlar, kafeler, oteller, perakendecilik, okullar gibi, her 20 çalışan için 1 ilkyardımcı belgesine sahip personel çalıştırılmalıdır. Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, örneğin, mobilya, ayakkabı, deterjan, diş hekimliği ve et üretimi gibi, her 15 çalışandan 1’ine ilkyardımcı belgesi aldırılmalıdır. Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, örneğin inşaat, akaryakıt, hastane ve ağır sanayi gibi, her 10 çalışan için 1 ilkyardımcı belgesine sahip personel çalıştırılmalıdır. İşyerleri ilk yardım yönetmeliği doğrultusunda yeterli sayıda ilkyardımcı sertifikasına sahip personel çalıştırmadığında teftişlerde idari para cezası ödemek zorunda kalacaktır . Bu ceza çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre değişiklik gösterse de 2025 yılı için en az 17.686-TL ve en fazla 53.058-TL’dir. Görevlendirmenin yapılmaması halinde idari para cezası her ay ödenir.

İlkyardımcı Sertifikası Nedir

İlkyardımcı sertifikası acil durumlarda uygun müdahale yapılabilmesi için düzenlenen eğitimi tamamlayan ve Sağlık Bakanlığı'nın eğitiminden başarılı olan kişilere verilir. Kamu ve özel sektör işyerlerinde ilkyardımcı sertifikasına sahip çalışan bulundurma zorunluluğu vardır. İlkyardımcı sertifikası almak istendiğinde neler yapılması gerektiği ve nelere dikkat edilmesi gerektiği bu yazımızda kapsamlı olarak açıklanmıştır.

İlk Yardımcı Sertifikası Eğitimi Nereden Alınır?

İlkyardımcı sertifikası Sağlık Bakanlığından yetkili İlkyardım Eğitim Merkezleri’nden alınır. İlkyardım eğitim merkezleri Bakanlık tarafından belirlenen eğitim müfredatı ve konularını içeren 16 saatlik eğitimi katılımcılara sağlar. Eğitimi tamamlayan katılımcılar önce yazılı ardından uygulamalı sınava girerler. Yazılı sınav 40 adet ilkyardım sorularından oluşur ve en az 85 almak (en fazla 6 yanlış yapmak) zorunludur. Sınav soruları Genel Müdürlük tarafından oluşturulan soru havuzundan müdürlükçe belirlenir. Yazılı sınavda başarılı olanlar, temel yaşam desteği, hava yolu tıkanıklığı ve araç içinden yaralı çıkarma konuları mutlaka olmak üzere, beceri gerektiren en az 2 konu daha içeren uygulama sınavından başarılı olmalıdır. Uygulama sınavındaki ek konular sınav gözetmeni tarafından seçilir.

İlkyardımcı Belgesi Almak Kaç Gün Sürer?

İlkyardımcı sertifikası eğitimi 16 saat olmak üzere 2 gün sürmektedir. Yazılı ve uygulamalı sınavın 1 gün süreceği düşünülürse toplam 3 günde süreç tamamlanacaktır. Ancak sınavları Sağlık Bakanlığı yaptığı için sınavın yapılma tarihi göz önüne alındığında sertifikayı almak birkaç hafta sürebilir. İlk yardım belgesi sonuçları hızlı bir şekilde açıklanır.

İlk Yardımcı Belgesi Geçerlilik Süresi Nedir ve Nasıl Yenilenir?

İlk yardımcı belgesinin geçerlilik süresi 3 yıldır. Belge geçerlilik süresinin bitiminden önceki 3 ay içerisinde güncelleme eğitimi alınması zorunludur. Güncelleme eğitimi Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir eğitim merkezinden alınmalıdır. Güncelleme eğitimi, alınan eğitimin yarısı (8 saat) olacak şekilde düzenlenir ve eğitim sonunda teorik ve uygulamalı sınava tekrar girmek gerekir. Sınav başarı ile tamamlandığında adaya ilk yardımcı eğitim belgesi ve ilk yardımcı kimlik kartı verilir. Belirtilen süreler içinde güncelleme eğitimine katılmayanların belgeleri geçersiz sayılır.

Sertifikalı İlkyardım Eğitimi Fiyatı Ne Kadardır?

İlkyardım sertifikası eğitim fiyatı yıllık olarak ücret tespit komisyonu tarafından belirlenir ve Genel Müdürlükçe onaylanır. Komisyona İl Sağlık Müdürlüğü temsilcileri, eğitim merkezi temsilcileri ve il ticaret odası temsilcileri katılır. Eğitim merkezleri Genel Müdürlükçe onaylanan ücretlerin üzerinde ücret talep edemez. Farklı illerde farklı fiyatlar belirlenebilir. Örneğin 2025 yılı için İstanbul ’da ilkyardım sertifikası eğitimi bedeli 6.300-TL+KDV iken, Ankara’da 5.325-TL+KDV’dir. 2026 yılında bu fiyatlar İstanbul ’da ilkyardım sertifikası eğitimi bedeli 8.200-TL+KDV iken, Ankara’da 7.000-TL+KDV’dir.

E-Devletten İlkyardım Sertifikası Sorgulaması Nasıl Yapılır?

İlk yardımcı sertifikası Sağlık Bakanlığı’ndan yetkili eğitim merkezlerinden alınmalıdır. Eğitim ve sınavlar başarı ile tamamlandıktan sonra ilkyardımcı sertifikası ve ilkyardımcı kimlik kartı ilkyardımcıya teslim edilir. İlkyardımcı ister e-devlet üzerinden isterse de Sağlık Bakanlığı sistemi üzerinden sertifikasını görebilir. E-Devlet üzerinden ilkyardımcı sertifikası kontrolü yapabilmek için ilkyardımcı kendi bilgileri ile e-devlet sistemine giriş yapar. Arama kısmına ‘Yaygın Eğitim Sertifika Sorgulama’ yazıldığında çıkan sekmeye tıklanır. Açılan sayfadan sertifika bilgilerine ulaşılabilir. Buna ek olarak Milli Eğitim Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı web sitelerinden de ilkyardımcı sertifikasına ulaşabilirsiniz.

"İlk yardım hayat kurtarır."