İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HİZMETLERİNDE
ORTAK SAĞLIK VE GÜVENLİK BİRİMLERİ

Çalışanlar ve ziyaretçileri iş yerinde maruz kalabilecekleri tehlikelere karşı korumak için, işverenler uluslararası ve ulusal mevzuatta önleyici iş sağlığı ve güvenliği (İSG) hizmetleri sağlamakla yükümlüdür. İşverenler bu hizmetleri kendi firmaları aracılığıyla veya üçüncü şahıslar aracılığıyla sağlayabilirler. İş yeri dışında, özel sektör kapsamında oluşturulan yapılara ortak sağlık ve güvenlik birimleri (OSGB) denir. OSGB'lerin etkinliğini ve yeterliliğini inceleyen çalışmaların sayısı sınırlıdır. Materyal ve Yöntemler: Bu çalışma, 381 sağlık ve güvenlik uzmanıyla yapılan kapsamlı bir saha çalışması ve İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Etkinlik Ölçeği geliştirerek, İSG'lerin İSG sağlama etkinliğini deneysel ve varsayımsal olarak ortaya koymaktadır. Ayrıca, İSGÜ'lerden hizmet alanlar ile iş yerinden hizmet alanlar karşılaştırılmış ve İSGÜ'lerin etkinlik düzeyi değerlendirilmiştir.

OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri) Nedir? Ne Zaman Zorunlu Hale Gelir ve İşyerleri İçin Önemi

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca yasal bir zorunluluk değil; çalışanların sağlığını koruyan, iş sürekliliğini güvence altına alan ve işverenin hukuki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlayan temel bir sistemdir. Bu sistemin merkezinde yer alan Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB), işyerlerine profesyonel iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunmak üzere yetkilendirilmiş kuruluşlardır. OSGB kavramı, özellikle işverenler tarafından “ne zaman zorunlu”, “kimler için geçerli” ve “hangi hizmetleri kapsar” sorularıyla birlikte araştırılmaktadır. Bu içerikte; OSGB’nin ne olduğu, hangi durumlarda zorunlu hale geldiği ve işyerleri açısından neden kritik bir rol üstlendiği açık ve güncel bir çerçevede ele alınmaktadır.

Ortak Sağlık Güvenlik Birimi / OSGB Nedir:

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kurumlardır. Temel görevleri, işyerlerine işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli hizmetlerini sunmaktır.
Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) yasal olarak; “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, İşyerlerine İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini vermek üzere kurulmuş, mevzuatın gerektirdiği fiziki ve tıbbi donanıma sahip, iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin (İşyeri Hekimi, İş Güvenliği Uzmanı ve Diğer Sağlık Personelinin) oluşturduğu özel kuruluşlar” şeklinde tanımlanmaktadır.

OSGB: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi‘nin kısaltması olarak kullanılan bir ibaredir. İşyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere Çalışma Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurumlara OSGB denir. Bünyelerindeki İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleriyle işyerlerin de sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturulmasına katkıda bulunulması amacıyla faaliyette bulunurlar. 6331 Sayılı İSG Kanunu uyarınca tüm işverenlerin çalışanlarına İSG hizmetleri sunmaları zorunluluk haline gelmiştir. İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM) OSGB’leri yetkilendirmekte ve denetlemektedir.
İşyeri tehlike sınıfınızı esas faaliyet konunuza karşılık gelen NACE kodu üzerinden öğrenebilirsiniz. NACE Kodu- Tehlike Sınıfı için tıklayınız.
İSG hizmeti alınmaması tüm işyerleri için kanunen zorunludur ve alınmaması halinde çok yüksek para cezaları uygulanmaktadır. İSG Para cezaları öğrenmek için tıklayınız.
Şirketinizin ne kadar iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti alacağını aşağıdaki tablodan görebilirsiniz. Otomatik OSGB Hizmet Süresi Hesaplama için tıklayınız.

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverenlere iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlama zorunluluğu getirir.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği: OSGB’lerin kuruluş, yetkilendirme ve denetim esaslarını düzenler.
• İSG-Katip Sistemi: İş güvenliği profesyonellerinin işyerlerine atanma ve takibini sağlar.

OSGB’ler, işletmelere risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi ve acil durum planlaması gibi hayati hizmetleri sunarak hem iş kazalarının hem de olası hukuki ve mali risklerin önüne geçilmesine yardımcı olur. OSGB’ler, işyerlerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre gerekli olan iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini planlar, uygular ve raporlar. Böylece işverenler, hem yasal uyumu sağlar hem de iş kazaları ve meslek hastalıkları riskini minimize eder.

Tam olarak açılımı Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi dir. Aile Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yayınlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı yönetmeliklere uygun olarak hizmet vermek için ama işyerlerindeki İş Sağlığı ve Güvenliği sağlanması işyerlerindeki iş kazalarının en aza indirilmesini sağlamak amacı ile kanunda belirtilen görev, yetki ve sorumluluklarını yerine getirir.. OSGB’ler hizmet vermek için öncelikle yönetmelikte belirtilen şartları sağlamak zorundadır. Bu şartları sağladıktan sonra bakanlığı başvurarak yerinde yapılan denetimlerin sonucunda yetkilendirilmektedir. Yetki almak için sadece belirli büyüklüğe sahip olması yeterli değildir. Ayrıca kadrosunda tam zamanlı bir işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personelini bulundurmak zorundadır. Hizmet verdiğimiz ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş ve ağırlıkta istanbulda hizmet vermektedir. OSGB’lerin yetki belgeleri 5 yıl süre ile geçerlidir. Analitik yetki belgesinin ilk beş yıl yapılan denetimlerden başarı ile geçerek yeniletmiş ve 5 yıl süre ile uzatmıştır. Şu anki belgesi 2024 yılına kadar geçerlidir. İşverenlerin aldıkları hizmetin geçerli olması için sözleşme imzaladıkları OSGB tarafından İsg katip atamasının yapılması ve işverenin SGK şifresi ile yetkili kişi tarafından onaylanması zorunludur. Ayrıca düzenli olarak çalışan sayısına uygun sürelerde atama yapılıp yapılmadığının kontrol edilmesi gereklidir. İşverenlerin bu konuyu ihmal etmesi halinde aldıkları hizmetin geçerliliği sorgulanır hale gelecek ve teftişlerde aldıkları hizmeti ispatlayamayacaklardır. Osgb’ler; ÇSGB tarafından kayıt ve kontrol edilen İsg-katip sisteminde atama yapmak ve bu atamaların firma yetkilisi tarafından TC kimlik numarası ile E-Devlet sistemine giriş yaparak onaylaması halinde hizmet verebilirler. Analitik osgb olarak bu konuda gerekli kayıt ve kontrol sistemini oluşturmuş ve düzenli olarak takip ederek işverene bilgi verilmesi ve artış olması halinde isg katip atamalarının yenilendiğini belirtmek isteriz.

Çalışanların sağlık gözetimlerini (İŞE GİRİŞ RAPORLARINI /PERİYODİK MUAYENE RAPORLARINI ) yapmak OSGB tarafından işyerinize atanmış olan ve her ay işyerinizi düzenli olarak ziyaret eden işyeri hekiminin en önemli görevlerinden biridir. Bunun yapılması için görevlendirdiği işyeri hekimi çalışan sayısına veya firma ile yapılacak anlaşmaya göre ayda en az 1 kez kanunda belirtilen süre kadar işyerini ziyaret etmekle ve bu hizmet ile diğer görevlerini ve sorumluluklarını da yerine getirmek için çalışması gerektiğini tekrar önemle hatırlatmak isteriz. Çalışanların işe giriş ve oryantasyon eğitimlerinin işyerinin özelliğine ve tehlike sınıfına uygun olarak görevlendirmiş olduğu iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından yapılmasını sağlamak zorundadır.
Bu eğitimlerin “İBYS” sistemi üzerinden E-imza ile bakanlığı bildirilmesi ve kayıt altına alınmasının zorunlu hale getirildiği için işverenler bunu takip etmelidir.

Diğer önemli görevleri arasında ise işverenlerin karşısına çıkan OSGB, periyodik kontroller, yıllık değerlendirme raporu, işçilerin sağlığı ve işin aksamadan, sağlık problemlerine sebep olmadan gerçekleştirilmesi iş kazalarının ve meslek hastalıklarının geleceğe yönelik engellenebilmesi gibi durumlar için büyük bir avantajdır. Yıllık çalışma planı, Yıllık Eğitim Planı, Yıllık Periyodik Bakım Kontrol raporu ve yapılan çalışmaların rapor edildiği Yıllık değerlendirme raporu 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliğimevzuatına göre düzenlenerek işyerindeki İSG klasörü içine OSGB tarafından görevlendirilen hekim ve/veya uzman tarafından yerleştirilmiş olmalıdır. İş güvenliğive İş Sağlığına yönelik olarak gerçekleştirilen tüm faaliyetleri yıllık bir rapor olarak sunulmalı ve işverence imzalanarak kayıt altına alınmalıdır. Kısacası bu sayede işveren de, işin işleyişi ve gelişimi ile ilgili olarak geliştirme çalışmalarına takip ederek işyerinde gerekli iyileştirmeleri yapabilecektir. Dolayısıyla OSGB, işyerlerinde işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği alanındaki en büyük danışmanıdır.

OSGB’nin Temel Görevleri Nelerdir?

Bir OSGB tarafından sunulan hizmetler, yalnızca tek bir başlıkla sınırlı değildir. Hizmet kapsamı, işyerinin ihtiyaçlarına göre şekillense de temel görevler şu başlıklar altında toplanır:

• İşyeri hekimi hizmetleri: Çalışanların sağlık gözetiminin yapılması, periyodik muayeneler ve işe giriş sağlık kontrolleri
• İş güvenliği uzmanı hizmetleri: Risklerin tespiti, önleyici tedbirlerin planlanması ve sahada uygulama takibi
• Risk değerlendirmesi: İşyerindeki tehlikelerin analiz edilmesi ve risklerin yazılı olarak raporlanması
• Acil durum planları: Yangın, deprem ve benzeri durumlara karşı hazırlık süreçlerinin oluşturulması
• Eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri: Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilinçlendirilmesi

Bu görevler, OSGB’lerin yalnızca danışmanlık veren yapılar değil; işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği süreçlerine aktif olarak dahil olan profesyonel kuruluşlar olduğunu göstermektedir.

OSGB Hizmetleri Nelerdir?

OSGB hizmeti ile işyerlerinde daha sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturulması amaçlanır. Bu sebeple OSGB Firmaları aşağıdaki hizmetleri verirler;

OSGB Nedir Görevleri Nelerdir ?

• İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek her türlü koruyucu, önleyici ve düzeltici faaliyeti kapsayacak şekilde, çalışma ortamı gözetimi konusunda işverene rehberlik yapılmasından ve öneriler hazırlayarak onayına sunulmasından sorumludurlar.
• Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile yapılacak sağlık gözetiminin uygulanmasından sorumludurlar.
• Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve bilgilendirilmeleri konusunda planlama yapılarak işverenin onayına sunulmasından sorumludurlar.
• İşyerinde kaza, yangın, doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi, acil durum planının hazırlanması, ilkyardım ve acil müdahale organizasyonu ile ilgili diğer kurumlarla işbirliği yapılmasından sorumludurlar.
• Yıllık çalışma planı, yıllık değerlendirme raporu, çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimi ile iş kazası ve meslek hastalığına ilişkin bilgilerin kayıt altına alınmasından sorumludurlar.
• Çalışanların risk değerlendirmesi sonuçları, maruziyet bilgileri, işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi kayıtlarının kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar.
• İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin ilgili yönetmelikler kapsamındaki görevlerini yerine getirip getirmediğinin izlenmesinden sorumludurlar.
• Onaylı defter suretleri, yıllık çalışma planı, değerlendirme raporu ve eğitim kayıtları OSGB arşivinde tutulur ve denetimlerde yetkili memurlara gösterilir.
• OSGB’ler iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler.
• OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını başka bir kişi veya kuruma devredemezler.
• OSGB’lerce istihdam edilen kişilere ilişkin sözleşmeler İSG-KATİP üzerinden beş işgünü içerisinde Genel Müdürlüğe bildirilir.
• Faaliyetlerin bırakılması veya belgenin iptali halinde 30 gün içinde yetki belgelerinin asılları Genel Müdürlüğe iade edilir.
• Sorumlu müdür değişikliği veya görevden ayrılma durumunda, en geç 30 gün içerisinde yeni sorumlu müdürün İSG-KATİP üzerinden atanması zorunludur.

OSGB’ler bulundukları İl ve kara sınırındaki illerde hizmet gösterebilirler. Örneğin Ankara’da bulunan Analitik OSGB, Ankara ve kara komşu illeri olan Çankırı ve Kırıkkale’de İSG hizmeti verebilir. Diğer illerde OSGB Hizmeti veremez.

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi Ne İş Yapar?

Mutfaklar, bulaşıkhaneler ve restoranlar gibi çalışma ortamları, uygun önlemler alınmadığı takdirde çalışanların sağlık ve güvenliğini doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik, psikososyal ve güvenlik riskleri oluşturabilir. Bu riskler aşçılar, aşçı yardımcıları, bulaşıkçılar, servis görevlileri ve temizlik personeli gibi çalışanları etkiler. Ancak, uygun önlemler alındığı takdirde çalışanları bu risklerden korumak mümkündür. Ortak sağlık ve güvenlik birimleri, risk analizi yaparak, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri vererek ve bu iş yerlerinde periyodik sağlık kontrolleri yaparak çalışanların sağlıklı ve güvenli bir ortamda çalışmasını sağlar. Ortak sağlık ve güvenlik birimi, görevlendirdiği personelin sorumluluğunu ve takibini üstlenir. Başka bir deyişle, şirketlere hizmet veren sadece ortak sağlık ve güvenlik birimi personeli değil, koordinatörleri ve teknik yöneticileriyle birlikte tüm ortak sağlık ve güvenlik birimidir. Ortak sağlık ve güvenlik birimi, hizmet verdiği işyerlerinde tek tek incelendiğinde aşağıdaki çalışmaları yürütmektedir. İş güvenliği açısından:

• İş güvenliği eğitimleri
• Risk değerlendirmesi (risk analizi)
• Acil durum eylem planı
• Patlamadan korunma belgesi
• Yıllık çalışma planı
• Yıllık eğitim planı
• Yıllık değerlendirme raporu
• Sürekli saha gözetimi
• Uygunsuzlukların belirlenmesi ve raporlanması

• Yeni çalışanlar için işe alım sınavları düzenlemek
• Çalışanların periyodik sağlık kontrolü
• Risk analizi
• İş hijyeni gereksinimlerini belirleyin (gürültü, aydınlatma, toz, titreşim, gaz vb.)
• İş sağlığı eğitimi

Ortak Sağlık Güvenlik Birimi, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri yönetmeliği ile tanımlanmış; en son yasal düzenlemelere göre 1 işçinin dahi çalıştığı sanayiden sayılan ve sayılmayan her türlü iş yerine; iş yeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, diğer sağlık personeli ve her türlü İSG hizmeti sağlayan kuruluşlardır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa göre iş yerleri, yetkili OSGB firmalarından İSG hizmetlerini fatura karşılığında temin ederek yükümlülüklerini yerine getirebilmektedirler. OSGB'ler 27 Kasım 2010 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliğine dayanarak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilerek, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı, sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür.

• Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 10 dakika.
• Tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 20 dakika.
• Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 40 dakika.

• Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 5 dakika.
• Tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 10 dakika.
• Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 15 dakika.

• 10 - 49 çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde, çalışan başına ayda en az 10 dakika.
• 50 - 249 çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde, çalışan başına ayda en az 15 dakika.
• 250 ve üzeri çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde, çalışan başına ayda en az 20 dakika.

İş Sağlığı ve Güvenliği hizmetinde OSGB’lerin Rolü

Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB), iş yerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri sunan profesyonel kuruluşlardır. Bu birimler, işverenlere ve çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili rehberlik sağlarlar. OSGB’lerin ana görevleri şunlar içerir:

• Risk Değerlendirmesi: İşyerindeki riskleri değerlendirmek ve iş kazalarını önlemek için gereken önlemleri belirlemek.
• Çalışan Eğitimi: Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konularında eğitim vermek ve farkındalığı artırmak.
• İş Sağlığı ve Güvenliği Planı Oluşturma: İSG planları hazırlamak ve işverenlere yasal gereksinimlere uygunluğu sağlamak.
• İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarını İnceleme: İş kazalarının nedenlerini incelemek ve gelecekte benzer olayların tekrarlanmasını önlemek.
• İSG Yasal Uyumluluğun Sağlanması: İşverenlerin iş sağlığı ve güvenliği yasalarına ve yönetmeliklere uyumlu olmalarını sağlamak.

OSGB İşyerleri İçin Neden Önemlidir?

OSGB hizmetleri çoğu zaman yalnızca yasal bir zorunluluk olarak değerlendirilse de, işyerleri açısından asıl değeri önleyici ve sürdürülebilir bir sistem sunmasından kaynaklanır. Etkin şekilde yürütülen iş sağlığı ve güvenliği süreçleri; iş kazalarının azaltılmasını, çalışan sağlığının korunmasını ve işverenin operasyonel risklerinin kontrol altına alınmasını sağlar. Bu yönüyle OSGB’ler, işyerlerinin yalnızca bugünkü yükümlülüklerini değil, uzun vadeli iş sürekliliğini de güvence altına alan bir yapı sunar.

OSGB Hizmeti Almamanın Cezası Var mı?

İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, işverenin inisiyatifine bırakılmış uygulamalar değildir. OSGB hizmeti alınmaması ya da bu hizmetlerin eksik şekilde yürütülmesi durumunda, işverenler idari, hukuki ve cezai yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir. Bu yaptırımlar yalnızca para cezası ile sınırlı değildir. Denetim süreçleri, iş kazaları ve çalışan sağlığına ilişkin sonuçlar, işveren açısından çok daha geniş risk alanları doğurur.

OSGB Hizmeti Alınmadığında Uygulanan İdari Para Cezaları

İşyerinde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirilmemesi, mevzuata aykırılık olarak değerlendirilir. Bu durumlarda:

• İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin hiç alınmaması: En yüksek idari para cezası kalemlerinden biridir.
• Hizmetlerin mevzuatta belirtilen süre ve kapsamda yürütülmemesi: Eksik hizmet alımı da hiç almamak gibi cezai işleme tabidir.
• Sözleşme ve bildirim eksiklikleri: Gerekli sözleşmelerin yapılmaması veya bildirimlerin eksik olması idari para cezası ile sonuçlanır. Cezalar, her ay ve her bir yükümlülük için ayrı ayrı uygulanabilir.

Kaç Çalışanı Olan İşyerleri OSGB Hizmeti Almak Zorundadır?

Çalışan sayısı, OSGB zorunluluğunun belirlenmesinde temel ölçütlerden biridir. Mevzuata göre;

• Bir veya daha fazla çalışanı bulunan işyerleri, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sağlamakla yükümlüdür.
• Bu yükümlülük, çalışan sayısı arttıkça daha kapsamlı hale gelir ve hizmet süreleri mevzuatla belirlenen oranlara göre artırılır.

Özellikle küçük ölçekli işletmelerde sıkça karşılaşılan “az çalışan olduğu için zorunlu değil” düşüncesi, mevzuat açısından doğru değildir. Çalışan sayısı tek başına OSGB yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

OSGB hizmeti, işverenin tercihine bırakılmış bir uygulama değildir. Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile açık şekilde düzenlenmiştir. Bu kapsamda, belirli koşulları sağlayan tüm işyerleri için OSGB hizmeti alma zorunluluğu bulunmaktadır. Zorunluluğun başlangıç noktası; işyerinin çalışan sayısı, tehlike sınıfı ve faaliyet türü gibi kriterlere göre belirlenir. Bu kriterler, işverenlerin yükümlülüklerini netleştirmek ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının standart bir çerçevede yürütülmesini sağlamak amacıyla tanımlanmıştır.

Tehlike Sınıfına Göre OSGB Zorunluluğu

İşyerleri, yürüttükleri faaliyetlere göre az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olmak üzere üç ana sınıfa ayrılır. Bu sınıflandırma, OSGB hizmetinin kapsamını ve önemini doğrudan etkiler.

Tehlike sınıfı yükseldikçe, işverenin sorumluluğu ve alınması gereken önlemler de artar.

Yeni Açılan İşyerleri İçin OSGB Zorunlu mu?

Yeni kurulan işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin ne zaman başladığı sıklıkla merak edilen bir konudur. Mevzuata göre;

• İşyerinde ilk çalışan istihdam edildiği andan itibaren iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri başlar.
• OSGB hizmeti, işyerinin faaliyete geçmesinden sonra ertelenebilecek bir süreç değildir.

Bu noktada yapılan en yaygın hatalardan biri, denetim yapılana kadar OSGB hizmeti alınmamasıdır. Ancak yükümlülük, denetimle değil fiili çalışma ile başlar.

İş Kazalarının ve Meslek Hastalıklarının Önlenmesi

İş kazaları ve meslek hastalıkları, çoğu zaman öngörülebilir risklerin yeterince yönetilememesinden kaynaklanır. OSGB’ler tarafından yapılan risk değerlendirmeleri, saha gözlemleri ve periyodik kontroller sayesinde;

• Tehlikeler önceden tespit edilir: İş kazalarına yol açabilecek potansiyel riskler henüz gerçekleşmeden belirlenir.
• Riskler oluşmadan gerekli önlemler planlanır: Proaktif bir yaklaşımla, tehlikelerin kaynağında yok edilmesi sağlanır.
• Çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri azaltılır: Meslek hastalıkları ve işe bağlı sağlık sorunları minimuma indirilir.

Bu yaklaşım, kazaya müdahale etmekten ziyade kazayı önlemeyi esas alır.

İş Kazası Durumunda İşverenin Sorumluluğu

OSGB hizmetinin alınmaması ya da yetersiz yürütülmesi, iş kazası meydana geldiğinde işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır. Böyle bir durumda;

• İdari para cezaları: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimleri sonucu kesilen ağır mali yaptırımlar.
• Tazminat davaları: İş kazası veya meslek hastalığı sonrası çalışanlar veya yakınları tarafından açılan maddi ve manevi tazminat talepleri.
• Ceza hukuku kapsamında sorumluluk: Özellikle ağır yaralanma veya ölümle sonuçlanan iş kazalarında, İSG tedbirlerinin alınmamış olması hapis cezasına kadar varan ciddi hukuki sonuçlar doğurur.

Denetimlerde Karşılaşılan Riskler

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerde, OSGB hizmetlerinin varlığı ve etkinliği detaylı şekilde incelenir. Denetim sürecinde;

• OSGB sözleşmeleri: Hizmet alımının yasal kanıtı olan güncel sözleşmeler.
• Görevlendirilen uzman ve hekimlerin belgeleri: Ataması yapılan profesyonellerin sertifika ve yetki belgeleri.
• Risk değerlendirmesi ve acil durum planları: İşyerine özgü hazırlanmış, güncel ve onaylı temel dokümanlar.
• Eğitim ve sağlık gözetimi kayıtları: Çalışanların kontrol edilir. Bu belgelerin eksik veya hatalı olması, yaptırım uygulanması için yeterli görülür.

Çalışan Sağlığı ve Verimlilik Üzerindeki Etkisi

Sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı, çalışanların motivasyonunu ve verimliliğini doğrudan etkiler. OSGB hizmetleri kapsamında yürütülen sağlık gözetimi ve bilgilendirme faaliyetleri;

• Çalışanların kendilerini güvende hissetmesini sağlar: Güvenli bir çalışma ortamı, çalışan motivasyonunu ve kurumsal sadakati doğrudan artırır.
• İşe bağlı sağlık sorunlarının erken tespit edilmesine imkân tanır: Periyodik kontroller sayesinde meslek hastalıkları henüz başlangıç aşamasındayken teşhis edilir.
• Devamsızlık ve iş gücü kayıplarını azaltır: Sağlıklı ve güvenli bir iş akışı, kaza veya hastalık kaynaklı duruşları minimize ederek verimliliği korur.

Bu durum, işveren açısından hem operasyonel hem de finansal açıdan olumlu sonuçlar doğurur.

İşverenin Hukuki ve Kurumsal Güvencesi

İş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi, işverenin hukuki sorumluluğunu önemli ölçüde azaltır. OSGB’ler;

• Mevzuata uygunluk takibini yapar: Değişen kanun ve yönetmelikleri sizin yerinize takip ederek işletmenizin her zaman güncel kalmasını sağlar.
• Gerekli dokümantasyonu düzenli şekilde hazırlar: Arşivlenmesi ve denetimde sunulması gereken tüm yasal evrakları profesyonel standartlarda tutar.
• Denetim süreçlerinde işverene rehberlik eder: Resmi denetimler sırasında teknik ve hukuki bilgi birikimiyle işverenin yanında yer alarak süreci kolaylaştırır.

Bu sayede işverenler, olası denetimlerde ve hukuki süreçlerde daha güçlü bir konumda yer alır.

Kurumsal İtibar ve Sürdürülebilirlik

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarına önem veren işletmeler, yalnızca çalışanlar nezdinde değil; müşteriler, iş ortakları ve kamuoyu gözünde de daha güvenilir algılanır. OSGB hizmetleri;

• Kurumsal sorumluluk anlayışını destekler: İşletmenin etik değerlere ve yasalara olan bağlılığını somut bir şekilde ortaya koyar.
• İşveren markasının güçlenmesine katkı sağlar: Güvenli bir çalışma ortamı sunan şirketler, yetenekli çalışanlar için bir çekim merkezi haline gelir.
• Uzun vadeli ve sürdürülebilir bir çalışma kültürü oluşturur: Güvenlik bilincinin bir kurum kültürü haline gelmesi, operasyonel sürekliliği güvence altına alır.

OSGB ile Bireysel İş Güvenliği Uzmanı Arasındaki Farklar

İşverenlerin en sık kararsız kaldığı konulardan biri, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin bireysel bir iş güvenliği uzmanı ile mi yoksa OSGB aracılığıyla mı yürütülmesi gerektiğidir. Her iki seçeneğin de mevzuat açısından geçerli olduğu durumlar bulunmakla birlikte, hizmet kapsamı ve sürdürülebilirlik açısından önemli farklar vardır. Bu farkların doğru anlaşılması, işverenin hem yasal uyum hem de operasyonel verimlilik açısından doğru karar almasını sağlar.

Hizmet Kapsamı Açısından Farklar

Bireysel iş güvenliği uzmanı ile çalışıldığında, hizmet genellikle yalnızca iş güvenliği uzmanlığı ile sınırlı kalır. Oysa OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini bütüncül bir yapı içinde sunar. OSGB hizmetlerinin kapsamı şunları içerir:

• İş güvenliği uzmanı hizmeti: İşyerindeki teknik güvenliğin sağlanması ve denetlenmesi.
• İşyeri hekimi hizmeti: Çalışanların sağlık muayeneleri ve tıbbi gözetim süreçleri.
• Gerekli durumlarda diğer sağlık personeli desteği: Çok tehlikeli sınıftaki belirli işletmeler için yasal sağlık desteği.
• Risk değerlendirmesi, acil durum planları ve sağlık gözetimi: Yasal uyumluluk için gerekli temel dokümantasyon ve uygulama seti.

Bu bütünlük, işverenin farklı hizmetler için ayrı ayrı organizasyon yapma ihtiyacını ortadan kaldırır.

Süreklilik ve Yedeklilik

Bireysel uzmanlarla çalışılan yapılarda, hizmetin sürekliliği kişiye bağlıdır. Uzmanın izin, hastalık veya işten ayrılma gibi durumlarında hizmette aksaklık yaşanabilir. OSGB’lerde ise:

• Hizmet kurumsal yapı üzerinden yürütülür: Şahıs bazlı değil, profesyonel bir kurum güvencesiyle sürdürülebilir bir sistem kurulur.
• Uzman ve hekim değişiklikleri hizmeti kesintiye uğratmaz: Personel değişimlerinden etkilenmeden, operasyonel süreçleriniz aksamadan devam eder.
• Mevzuata uygun süre ve kapsam sürekli olarak takip edilir: Yasal gereklilikler ve hizmet süreleri profesyonel ekiplerce düzenli olarak denetlenir.

Bu durum, özellikle orta ve büyük ölçekli işletmeler için önemli bir avantaj sağlar.

Hangi Durumlarda OSGB Tercih Edilmelidir?

OSGB hizmeti özellikle şu durumlarda daha uygun bir çözüm sunar:

• Birden fazla iş sağlığı ve güvenliği hizmetine ihtiyaç duyulan işyerleri: Uzman, hekim ve sağlık personeli desteğini tek bir çatı altında birleştirmek isteyen işletmeler.
• Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işletmeler: Yasal riskleri yüksek olan ve sürekli profesyonel denetim gerektiren üretim ve sanayi kuruluşları.
• İş sağlığı ve güvenliği süreçlerini profesyonel ve sürekli şekilde yönetmek isteyen işverenler: İş güvenliğini sadece yasal bir zorunluluk değil, bir işletme kültürü olarak gören vizyoner yöneticiler.

Bu yönüyle OSGB’ler, yalnızca mevzuat gereği değil; sistemli bir iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımı benimseyen işletmeler için tercih edilir.

OSGB Hizmeti Alırken Nelere Dikkat Edilmeli?

OSGB seçimi, yalnızca yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak değerlendirilmemelidir. Doğru OSGB ile çalışmak; iş sağlığı ve güvenliği süreçlerinin etkinliğini artırırken, yanlış tercihler uzun vadede hem mali hem de hukuki sorunlara yol açabilir. Bu nedenle OSGB hizmeti alınmadan önce bazı temel kriterlerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir. OSGB ile yapılacak sözleşmede sunulacak hizmetlerin kapsamı açık şekilde belirtilmelidir. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetlerinin hangi sürelerde verileceği, hangi çalışmaların OSGB sorumluluğunda olduğu net olarak tanımlanmalıdır. Belirsiz veya genel ifadeler içeren sözleşmeler, ilerleyen süreçte hizmet eksikliği ve sorumluluk karmaşası yaratabilir. OSGB’nin bünyesinde görev yapan uzman ve hekimlerin tecrübesi, hizmet kalitesini doğrudan etkiler. Farklı sektörlerde deneyim sahibi uzmanların bulunması, işyerinin faaliyet alanına uygun çözümler üretilmesini sağlar. Bu noktada yalnızca belge yeterliliği değil, saha deneyimi ve kurumsal geçmiş de değerlendirilmelidir. OSGB’nin işyerine olan fiziksel yakınlığı ve erişilebilirliği, özellikle saha çalışmaları ve acil durumlar açısından önemlidir. Düzenli ziyaretlerin ve kontrollerin aksatılmadan yapılabilmesi için lokasyon faktörü göz ardı edilmemelidir. OSGB hizmeti alırken yalnızca fiyat odaklı karar verilmesi, en sık yapılan hatalardan biridir. Düşük maliyetli ancak yetersiz hizmet sunan yapılar, kısa vadede avantaj gibi görünse de uzun vadede ciddi riskler doğurabilir. Hizmet kalitesi, kapsam ve güvenilirlik; fiyat kadar hatta çoğu zaman fiyattan daha belirleyici unsurlardır.

Neden OSGB Firması ile Çalışılmalıdır?

2015 yılından bu yana kadar tehlike sınıfına göre tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan tüm iş yerleri ile 50 kişiden fazla çalışana sahip az tehlikeli işyerleri İş Sağlığı ve Güvenliği hizmeti (İSG) alırken “ İŞYERİ HEKİMİ , İŞGÜVENLİĞİ UZMANI ” ataması yaparak bunları İSG katip ataması üzerinden onaylamakla Hizmet almayan işyerlerinin denetlenmesi halinde ağır para cezası uygulanacağı CSGB tarafından çıkartılan yönetmeliklerle belirlenmiştir. 1 Temmuz 2020 tarihi itibarı ile tehlike sınıfına bakılmaksınız gerek özel gerekse kamu sektöründeki tüm işyerleri bu hizmeti alırken “işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı ataması yapmakla yükümlü kılınmıştır. SGK lı veya BAĞ-KUR’u da olsa eğer işyeri yapım ve hizmet alanında faaliyet gösteriyorsa bu hizmeti tek kişi sahi olsa almakla yükümlüdür. Ancak eğer işyerinde herhangi bir çalışanı olmayan yapım veya hizmet işi ile uğraşmayan işletmeler ile kanunda belirtilen bazı işletmeler muaf tutulmuştur. Ayrıca tüm işyerleri 6331 sayılı kanuna göre diğer “iş sağlığı ve güvenliği hizmetine ait yükümlülüklerini yerine getirmekten sorumludur. Bu konuda bir erteleme söz konusu değildir. OSGB ’ler bakanlıkça yetki sertifikası almış düzenli aralıklarla yaptıkları hizmetleri denetlen ve kapatılmaya kadar varan ceza puanları ile bu hizmeti sağlamaktadır. OSGB ’lerin amacı işverenin ve çalışanlarında katılı ile sağlıklı ve de güvenilir bir çalışma ortamı tesis etmek, bunun için gerekli önlemlerin alınması için gerekli olan konularda gözetim, denetim ve eğitim hizmeti ile buna katkı sağlamaktır. İş Merkezlerinde İş Güvenliği Hizmetleri Peki, yine de ben anlamadım yani OSGB ne yapar diye soracak olursanız, kısaca açıklayalım.

OSGB HİZMETLERİYLE İSG MEVZUATI SORUMLULUKLARINDA KENDİLERİNİ YALNIZ HİSSETMEZLER

OSGB Profesyonellerince İş Sağlığı ve Güvenliği yönünden gerekli tüm tedbirler alınır ve konuyla ilgili tüm rapor ve görüş üst yönetime onaylı defter yoluyla düzenli olarak OSGB personellerince yapılacak ziyaretlerle bildirilir. İşletme tarafından fark edilmeyen eksik ve yanlış uygulamalar bu tespitlerin akabinde işletme dışından bakılan bir göz ile tespiti ve farkedilmesi daha kolay hale gelir. Buda eksik ve hataların sorunlarla boğuşmadan ortaya çıkarılmasına katkı sağlar.

OSGB’lerde İş sağlığı ve güvenliği gerekli kayıtlar periyodik olarak tutulması zorunlu olduğu için, herhangi bir evrak bilmecesiyle uğraşmanıza gerek kalmayacak ve iş yerlerinde dosya takibi ya da kaybolması gibi sorunların daha başlamadan önüne geçmiş olacaksınız. Bu durum özellikle iş sağlığı ve güvenliği müfettişlerince yapılacak olan denetlemelerde işletmeler için büyük kolaylık sağlayacaktır. İş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri ile gerçekleştirilen sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı ile iş akışınız kesintiye uğramaz ve tespit edilip tarafınızdan giderilen güvenlik yönünden risk oluşturan faktörler ortadan kaldırıldığında iş verimliliğiniz üst seviyelere çıkarılmasına katkı sağlar.

İŞVERENLER OSGB HİZMETİ ALARAK PERSONEL MALİYETLERİNİ EN AZA İNDİREBİLİR.

İşverenler OSGB’lerin kestiği iş sağlığı ve iş güvenliği hizmet faturalarını vergiden indirebilir. Bir iş yeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) kurduğunuzda en az bir iş yeri hekimi ve diğer sağlık personeli ve bir iş güvenliği uzmanı bulundurma zorunluluğunuz olacak. Personel çalıştırmanın tüm maliyeti ve prosedürü işverenin omzuna yükleneceği gibi işveren kontrol de edemeyeceği için alabileceği eksik hizmeti fark edemeyecektir. Sorumluluğun da işveren de olduğu bir hukuki yükümlülük söz konusu olduğu için mağduriyet yaşama riski olacaktır.

OSGB HİZMETİ ALINMASI HALİNDE İŞYERİNDE İSGB İÇİN AYRILMASI GEREKEN YER İŞVERENE KALIR.

İşverenlerin OSGB yerine iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmeye çalıştığınızda en az 20 m2 den az olmamak üzere (sağlık hizmetleri için 8 m2 iş güvenliği hizmetleri için ise en az 12 m2 alan ayırmanız) iş yeri sağlık ve güvenlik birimi için alan ayırmaları gerekecek. OSGB ile yapılan anlaşma ile bu alana gerek kalmadan işletmedeki çalışanlarınızın bulunduğu ofislerde sağlık ve güvenlik işlerinizi gerçekleştirebilirler.

OSGB HİZMETLERİ İŞVEREN İÇİN MEVZUAT TAKİBİNİ DE İÇERMEKTEDİR.

6331 Sayılı İSG Kanunu ve ilgili 100’den fazla yönetmelikten oluşan mevzuatlar çıktığından beri sürekli güncellemelerde gerçekleşiyor. İşverenlerin bunları takip etmesi ve uygulaması için mutlaka iş güvenliği uzmanlarından ve işyeri hekimlerinden destek almasına ihtiyacı bulunmaktadır. İşverenin hizmet aldığını OSGB tüm bu yasal takip ve uygulama hizmetlerini yapmaktadır.

OSGB HİZMETİYLE İŞ GÜVENLİĞİ EKİPMANLARININ DAHA DOĞRU SEÇİLMESİNİ SAĞLANIR

Her işin kendi yapısına göre İSG ekipmanları değişiklik göstermektedir, Baret, eldiven, ayakkabı, koruyucu giysiler ve yüksekte güvenli çalışma ekipmanlarının pek çok çeşidi bulunmaktadır. OSGB ile çalışan işverenler iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri bilgi ve tecrübe birikimleriyle İSG koruyucu donanımların temininde en doğru ve ekonomik çözüme kavuşacaklardır. Böylece yanlış malzeme alımının maddi ve manevi ve cezai zararlarından korunacaklardır.

Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri – OSGB’ler Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği standartlarının geliştirilmesi ve uygulanması için önemli bir rol oynamaktadır. İş kazalarının ve meslek hastalıklarının azaltılması amacıyla iş yerlerinde Çalışma Bakanlığından yetkili OSGB hizmeti firmalarının etkin bir şekilde çalışması çok önemlidir.

• Çalışma Bakanlığı’ndan Yetkili Kuruluşlar: Türkiye’de belirli büyüklükteki işletmeler, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini uygulamak ve denetlemek amacıyla OSGB ile hizmet sözleşmesi yapmak zorundadır. Çalışma Bakanlığı bu hizmeti İSG-Katip web portalı üzerinden takip ve izleme yapmaktadır.
• İSG Uzmanları ve İşyeri Hekimleri: OSGB’ler; iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerinden oluşur. Uzmanlar riskleri analiz edip önlemler önerirken, sağlık personeli iş kazaları ve sağlık sorunları durumunda gerekli tıbbi müdahaleyi ve gözetimi sağlar.
• Denetim ve Eğitim: OSGB’ler, iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliği düzenlemelerinin uygun şekilde uygulanmasını sağlar. Ayrıca çalışanlara yasal zorunluluk kapsamındaki İSG eğitimlerini verirler.
• Risk Değerlendirmesi: İş yerlerinde detaylı risk değerlendirmesi yaparak potansiyel tehlikeleri tanımlar ve bu tehlikeleri minimize etmek veya ortadan kaldırmak için teknik önlemler sunarlar.
• Raporlama ve Dokümantasyon: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili tüm süreçleri raporlarlar. İş kazaları, meslek hastalıkları ve ramak kala olaylar hakkında gerekli yasal dokümantasyonu işveren için hazırlarlar.
• Denetim ve Cezalar: İş yerlerinin İSG düzenlemelerine uygunluğu sürekli incelenir. Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk durumlarında işverenlerin ağır cezai yaptırımlarla karşılaşmaması için rehberlik ederler.
• İSG Kültürü Oluşturma: İş yerlerinde sadece yasal uyumu değil, çalışanların bu konuda bilinçlenmesini ve güvenli çalışma alışkanlığı kazanmasını teşvik ederek bir İSG kültürü oluşturmayı amaçlarlar.

Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB’ler), iş sağlığı ve güvenliğinin iyileştirilmesinde önemli bir rol oynarlar ve bu önem çeşitli açılardan değerlendirilebilir:

• Profesyonellik ve Uzmanlık: OSGB’ler, iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından oluşur. Bu uzmanlar iş yerlerindeki tehlikeleri tanımlar, risk değerlendirmesi yapar, gerekli önlemleri önerir ve bu önlemlerin uygulanmasını denetleyerek daha güvenli bir çalışma ortamı oluşturur.
• Risk Değerlendirmesi ve Önlemler: İş yerlerindeki riskleri belirlemek için detaylı analizler yapılır. Bu analizler, işverenlere hangi alanlarda iyileştirme yapmaları gerektiği konusunda rehberlik ederken, çalışanların iş kazalarından korunmasını sağlar.
• Eğitim ve Bilinçlendirme: İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri organize edilerek çalışanlara bilinç kazandırılır. Bilinçli çalışanlar, İSG kurallarına daha fazla uyum sağlar ve sahada risklere karşı çok daha dikkatli hareket ederler.
• Denetim ve Uygulama: İş yerlerinde İSG düzenlemelerine uyumun sağlanması titizlikle denetlenir. Bu sayede işletmeler yasal standartlara uygun hale getirilir ve olası uygunsuzluklara karşı gerekli önlemlerin alınması sağlanır.
• Dokümantasyon ve Raporlama: Tüm olaylar ve alınan önlemler kayıt altına alınır. Bu dokümantasyon, iş yerinin geçmiş performansını izlemeye ve gelecekteki güvenlik stratejileri için referans oluşturmaya yardımcı olur.
• İSG Kültürünün Oluşturulması: İş yerlerinde güvenlik bilincinin artırılmasına katkıda bulunulur. Bu süreç, çalışanların sorumluluk taşımasını ve güvenli çalışma alışkanlıklarını bir kurum kültürü haline getirmesini hedefler.

Türkiye’de OSGB’lerin Önemi

Türkiye’de OSGB’lerin önemi, iş dünyasının ve çalışanların sağlığını ve güvenliğini koruma açısından vazgeçilmezdir. İşte OSGB’lerin önemini vurgulayan nedenler:

• İş Kazalarını Azaltma: OSGB’ler, iş yerlerindeki riskleri detaylıca değerlendirerek iş kazalarını minimize eder. Bu, çalışanların fiziksel güvenliğini sağlarken iş gücü ve zaman kayıplarını önler.
• Yasal Uyumluluk: İşverenlere karmaşık yasal gereksinimlere uyumlu olmalarında rehberlik eder. Bu profesyonel destek, işletmelerin ağır idari yaptırımlardan ve yasal sorunlardan kaçınmasına yardımcı olur.
• Çalışan Sağlığını Koruma: Uygulanan İSG önlemleri sayesinde çalışanların fiziksel ve zihinsel sağlığı sistematik olarak korunur. Sağlıklı bir ekip, sürdürülebilir bir verimliliğin temelidir.
• İş Verimliliğini Artırma: Güvenli bir çalışma ortamı, iş kazası kaynaklı duruşları azaltır. Çalışanlar kendilerini güvende hissettiklerinde işlerine daha iyi odaklanır ve daha etkili çalışırlar.
• İşveren İtibarı: İSG konusundaki hassasiyet, markanızın piyasadaki itibarını artırır. İş yerine duyulan güveni yükselterek nitelikli iş gücü için tercih edilen bir kurum olmanızı sağlar.

Türkiye’de OSGB’lerin Daha İyi Hizmet Sunması İçin Çözüm Önerileri

Türkiye’de OSGB’lerin daha iyi hizmet sunması için aşağıdaki çözüm önerileri göz önünde bulundurulabilir:

• Eğitim ve Sertifikasyon: OSGB personeli (İş Güvenliği Uzmanı, İşyeri Hekimi ve DSP), Çalışma Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, güncel sertifikalara sahip profesyonellerden oluşmalıdır.
• Teknolojik Altyapı: İş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerini (İSG-KATİP entegrasyonu vb.) takip etmek, analiz etmek ve dijital raporlama yapmak için modern yazılım ve teknolojiler kullanılmalıdır.
• İşbirliği ve Çözüm Ortaklığı: İşverenlerle yakın bir iletişim kanalı kurularak, her işyerinin kendi sektörüne ve fiziksel şartlarına özel butik çözümler üretilmelidir.
• Risk Değerlendirmesi ve Sürekli İyileştirme: Risk analizi tek seferlik bir işlem değil, dinamik bir süreçtir. Değişen şartlara göre önlemler sürekli güncellenmeli ve iyileştirilmelidir.
• Düzenli Çalışan Eğitimi: Sadece yasal zorunluluk anlarında değil, iş kazalarını sıfıra indirme hedefiyle çalışanlara periyodik ve uygulamalı eğitimler verilmelidir.

Sonuç olarak, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB’ler), iş sağlığı ve güvenliği standartlarının ve uygulamalarının iş yerlerinde daha iyi bir şekilde uygulanmasına yardımcı olurlar. Bu birimler, iş kazalarını azaltarak çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için kritik bir rol oynarlar. İşverenler ve çalışanlar için iş sağlığı ve güvenliği konusundaki bilinçlenmeyi artırır ve iş yerlerinde daha güvenli bir çalışma ortamı oluşturur.
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ve OSGB’ler iş dünyasının ve çalışanların sağlığını ve güvenliğini korumak için kritik bir role sahiptir. OSGB’ler, işyerlerindeki riskleri değerlendirmek, yasal uyumluluğu sağlamak ve çalışanları eğitmek gibi önemli görevleri yerine getirir. Daha iyi hizmet sunabilmek için eğitim, teknoloji ve işbirliği önemlidir ve Türkiye’nin iş sağlığı ve güvenliği konusunda daha ileri gitmesine yardımcı olabilir.

Ortak sağlık ve güvenlik birimleri (AHÜ), özel sektörün Çalışma Bakanlığı mevzuatı çerçevesinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) hizmeti sağladığı yapılar olarak ortaya çıkmaktadır. Türkiye'nin ulusal iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, başta Avrupa Birliği (AB) ve Uluslararası Çalışma Örgütü olmak üzere uluslararası kaynaklara dayanarak oluşturulmuştur. Bu kaynaklarda belirtilen yöntemler temel olmakla birlikte, esneklikler her ülkenin koşullarına özgüdür[1]. Uluslararası mevzuata dayalı ülkelerde veya uluslararası mevzuatı geçmiş mevzuatlarıyla uyumlu hale getiren ülkelerde, bu mevzuat kapsamında İSG kuruluşları kurulmakta ve İSG hizmetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için çaba gösterilmekte, böylece tüm çalışanlar korunmaktadır[2]. Türk mevzuatına göre, İSG hizmetlerinin dışarıdan sağlanmasının 2 yolu vardır. Bunlardan biri Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (AHÜ), diğeri ise Toplum Sağlığı Merkezi Birimidir (TSM). Bu çalışma kapsamında, piyasa koşullarında İSG'nin gelişimini en çok etkileyen ve en tartışmalı olan ve yaygın olan İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri (JHSU'lar) ele alınmaktadır. İşverenlere, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak ve koruyucu ve önleyici politikalar uygulamak için mevzuatla çeşitli yükümlülükler getirilmiştir. Bunların en önemlisi, işverenin çalışanın sağlık ve güvenliğini sağlamak için her türlü önlemi almasıdır [3]. Ulusal ve uluslararası mevzuatta, işverenlerin İSG ile ilgili rehberlik ve danışmanlık alabileceği/alması gerektiği belirtilmiştir. Uluslararası mevzuatta, işverenin İSG hizmetlerini kurum içinde sağlaması gerekmektedir. Bununla birlikte, hizmet kurum içinde sağlanamadığında veya ek desteğe ihtiyaç duyulduğunda, dışarıdan sağlamak da bir yöntemdir.

OSGB Hizmet Değerlendirmesi

İş sağlığı ve güvenliği kültürü, iş sağlığı ve güvenliğine yönelik tüm ortak değerler, ortak farkındalık ve çalışan davranışları olarak tanımlanır. Bir grup çalışan bir olayı, bir meslek riskini belirtirse veya bir departman bir toplantı düzenleyip toplantı tutanaklarında belirli bir güvenlik sorununu çözerse, bu kültürün var olma oranını ölçmek için düşükten yükseğe bir ölçek tanımlanabilir. Hipotezler 3, 4 ve 6 bu yönü ele alır ve firmalardaki iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının iç ve dış uygulamalarını karşılaştırır. Etkinlik, iş sağlığı ve güvenliği uzmanları ve işyerindeki herkes tarafından iş sağlığı ve güvenliği sorunlarını ele almak için alınan önlemlerin ve tedbirlerin başarı oranını ifade eder. Bu anlamda geliştirilen herhangi bir araç veya teknik, öncesi-sonrası analizi sağlayabilir ve etkinliği ölçülebilir. Hipotezler 1, 2 ve 5 bu yönü ele almaktadır ve birlikte firmanın iç ve dış iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının etkinliğinin bir parçasını oluşturmaktadır. Araştırma, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin etkinliğinin, bu hizmetlerin şirket içinde mi yoksa şirket dışında mı yürütüldüğüne bağlı olarak istatistiksel bir temelde anlamlı bir fark olup olmadığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, çalışma, İş Sağlığı ve Güvenliği Birimlerinin etkinliğini ve özel sektör yapılarıyla iş sağlığı ve güvenliğinde ne ölçüde başarı elde edilebileceğini ortaya koymaktadır. Bu amaçlar doğrultusunda, JHSU'lardan dışarıdan ve iş yerlerinden içeriden hizmet alan gruplar, 6 hipotez çerçevesinde İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Etkinliği Ölçeği (OSHSES) kullanılarak hizmet etkinliği açısından karşılaştırılmıştır.

İş sağlığı ve güvenliğinde doğrudan aktif olabilen ve hatta diğer kaynakları etkileyebilecek en önemli iş gücü bileşenleri, iş sağlığı ve güvenliği uzmanları, yani iş sağlığı ve güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleridir. Bu nedenle, bu çalışmada iş sağlığı ve güvenliği birimlerinin etkinlik düzeyini ortaya koyarak, iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının ne kadar etkili kullanılabileceği de ortaya çıkarılacaktır. İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde ölçüm boyutları olarak birçok faktör kullanılabilir. Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP), 109 farklı proaktif performans göstergesiyle iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin temel performans göstergelerine dayalı bir ölçümünü önermek için kullanılır [4]. Faktör analizi yöntemi, yüksek güvenilirliğe sahip ölçeklerde kullanılabilir [5]. Analiz, Likert ölçeğindeki soruların/ifadelerin ortalama değerleri kullanılarak yapılabilir [6]. Bilgi simetrileri ve maliyetler, firmaların iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerini dış kaynaklardan temin etmelerinin başlıca nedenleridir [7]. Güvenlik ikincil bir rol oynar. Küçük ve orta ölçekli işletmelerde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin başarılı bir şekilde yerine getirilmesi için iç ve dış faktörler gereklidir [8]. Yürüme yüzey alanındaki kusurlar veya kötü hava kalitesi veya nem nedeniyle işçi yaralanmaları gibi sağlık ve çevre faktörleri, işçilerin uzun süre maruz kalması durumunda zatürre gibi akciğer hastalıklarına neden olarak uzun vadede işçi performansını önemli ölçüde etkiler ve düşük performansa yol açar. Bununla birlikte, tüm bu sorunları ele almak için sağlık ve güvenlik yönetim sistemleri kurmak, sorunlar doğrudan çözüldüğü için hızlı çözümler sağlayabilir ve bu nedenle kısa vadede daha etkilidir [9]. İş sağlığı ve güvenliği hizmet sağlayıcısının sahipliği, başarılı hizmet sunumu için müşteri firmanın insan kaynakları (İK) departmanına kadar uzanmalıdır ve sahiplik ile iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sağlanmasında başarı arasında güçlü bir ilişki vardır [10]. Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı'nın raporu, AB'nin İSG hizmetlerine ilişkin uygulamalarını analiz etmektedir. Ajans, sürdürülebilir ve etkili İSG hizmetleri için iyi uygulamalar ve örnekler sunarken, bu hizmetlerin işletme içinde veya üçüncü şahıslardan dışarıdan nasıl kullanılacağına dair rehberlik sağlamaktadır[11]. Hükümet tarafından İSG hizmetlerinin kalitesi için teşvik edilmesi gereken optimal düzenleyici stratejiler ve uygun ceza ve destek standartları için bir çerçeve de tanımlanmıştır[12].

Çalışanların ve işverenlerin algıları da İSG hizmetlerinin başarısı için önemlidir. Birçok çalışma, işletmenin İSG çerçevesi oluşturmadaki mevcut durumunu değerlendirmek için bu algıları ölçmeye çalışmaktadır. Çalışanların algılanan iş yükü, amirlerin liderliği ve kuruluşun güvenlik iklimi arasındaki ilişkiyi analiz etmek için korelasyon analizi ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmaktadır [13]. İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri, SERVPERF (Hizmet Performansı) yöntemi kullanılarak değerlendirilmekte ve SERVPERF, AHP ve bulanık AHP (FAHP) kullanılarak karşılaştırılmaktadır [14]. Ağırlıklar, SERVPERF'te AHP ve FAHP kullanılarak da hesaplanmaktadır. Güvence ve empati boyutları daha yeterli iken, iş ortamının önemli ölçüde iyileştirilmesi gerekiyor. Güvenlik iklimi ve çalışanların bireysel performansı hakkındaki çalışmalar, çalışan davranışının güvenlik ve İSG hizmetlerine ilişkin algılarından güçlü bir şekilde etkilendiğini göstermektedir [15]. Eşleştirilmiş Student's t-testi ve yanıt yüzey analizi, liderlerin ve üyelerin güvenlik iklimi algıları arasındaki farkı bulmaktadır. Liderler ve çalışanlar arasındaki fark yüksekse, sinizm ve işten ayrılma niyetleri de yüksektir [16]. Hem liderler hem de üyeler güvenlik önlemleri konusunda katıysa, daha olumlu bir ortam ve düşük çatışma vardır. Yöneticilerin ve çalışanların güvenlik performansı ve güvenlik algısı hakkında daha fazla çalışma için okuyucu, Quansah ve ekibinin çalışmasına [17] ve Cao ve ekibinin çalışmasına [18] başvurabilir. İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini anlamak ve bu konuda farkındalığı artırmak, bir şirketin inovasyon başarısı için de önemlidir [19]. Bu farkındalık ve nitelikli iş gücü sayesinde, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri daha verimli bir şekilde sağlanabilir ve amacına ulaşabilir. Bu nitelikli iş gücü, önleme hizmetlerinde de kullanılmaktadır [20]. Bu bağlamda, iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarının ve hekimlerin rolleri çok önemlidir; profesyonel davranışları sağlamak için iyi tanımlanmalı ve kriterler açık olmalıdır [21].

Üretilen hipotezleri test etmek için Türkiye'nin tüm bölgelerinde yapılandırılmış bir anketle kapsamlı bir saha araştırması yapılmıştır. Toplam 315 işyeri ile iletişime geçilmiştir. OSHSES, 6 faktör ve 31 ifadeden oluşmaktadır. Birincil hipotezi test etmek ve JHSU'dan hizmet alan gruplar ile OSHSES'i kullanarak hizmeti kurum içinde gerçekleştiren gruplar arasında anlamlı bir fark olup olmadığını ortaya koymak için t-test istatistikleri uygulanmıştır. Her faktörle örtüşen hipotez testleri, IBM SPSS Faculty Pack (IBM, Armank, New York, ABD) kullanılarak uygulanmıştır. Burada, hizmetin JHSU'dan alınıp alınmadığına ilişkin gruplandırma, uygulamada birincil fark kaynağı olan iş sağlığı ve güvenliği uzmanının atanma şekline göre yapılmıştır. Çalışma kapsamında, gruplar JHSU'dan iş sağlığı ve güvenliği uzmanı atayan işyerleri için E (harici) ve kendi kuruluşlarından atama yapanlar için I (dahili) harfleriyle gösterilmiştir. Katılımcı verileri: Şirketler ve anket adayları, web sitesi ve iletişim bilgilerinin mevcudiyetine göre belirlenmiştir. Her bölgedeki yerel belediyeler ve Ticaret Odası ofisleriyle iletişime geçilerek, işgücünde en az 1 iş sağlığı ve güvenliği uzmanı veya iş sağlığı ve güvenliği hekimi bulundurma olasılığı en yüksek olan aday firmalar bulunmuştur. Ayrıca, halihazırda bir sektörde faaliyet gösteren diğer şirketlere de anket gönderilmiştir. Buna göre, anket 500'den fazla resmi ve bazen de kişisel e-posta adresine gönderilmiştir. Anket katılımcıları 3 ana faktöre göre belirlenmiştir. Birinci faktör, firma ölçeğidir; bu ölçek, firmada en az bir iş sağlığı ve güvenliği uzmanı veya iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinden sorumlu bir kişi bulmayı sağlar. İkinci faktör deneyimdir. Mevcut çalışan iş sağlığı ve güvenliği alanında herhangi bir çalışma yapmamışsa veya iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda ≥3 yıl geçirmemişse, anket hiç yapılmamış veya katılımcının yanıt verileri dikkate alınmamıştır. Son faktör ise yanıt kalitesidir. Bazı sorular atlanmışsa, tatmin edici olmayan veya eksik yanıtlar bulunmuşsa, anket verileri tamamen atılmıştır. Sonuç olarak, ankette yaklaşık 250 farklı şirket ve kurumdan 381 kişinin verileri dikkate alınmıştır. Katılımcıların 186'sının çalıştığı şirketlerde, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri JHSU'dan, 190'ında kurum içi kaynaklardan ve 5'inde CHCU'dan sağlanmaktadır. Katılımcılar arasında işverenler ve temsilcileri, insan kaynakları, idari ve teknik yöneticiler, çalışan temsilcileri, iş yerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda bilgili iş sağlığı ve güvenliği kurulu üyeleri; ayrıca kalite görevlileri, enfeksiyon hemşireleri, iş sağlığı ve güvenliği uzmanları, iş yeri hekimleri, diğer sağlık personeli, JHSU çalışanları, sorumlu yöneticiler ve iş sağlığı ve güvenliği koordinatörleri yer almaktadır.

"Güvenlik, bir varış noktası değil; sürekli bir yolculuktur." — Dr. Ahmet Yılmaz